Home / PRESS RELEASE / ENGLISH VERSION / Ngaahi fatongia kuo lava lelei hono fakahoko ‘e he Polӧseki ki he Tokonaki ha Fakatu’amelie ki he Kaha’u ‘o e Pasifikí

Ngaahi fatongia kuo lava lelei hono fakahoko ‘e he Polӧseki ki he Tokonaki ha Fakatu’amelie ki he Kaha’u ‘o e Pasifikí

E-mail Print PDF

05 ‘o Fepueli, 2018 ‘Oku kei hokohoko atu pē ‘a e ngāue ‘a e Polӧseki ki he ‘Tokonaki ha Fakatu’amelie ki he Kaha’u ‘o e Pasifiki’ ‘i Tonga ni (Building Safety and Resilience in the Pacific Project) ‘a ia ‘oku fakaangaanga ke kakato ‘a e polokalama ngaue ni he ta’u ni.

Ko e taumu’a ‘o e polokalama ngāue fakalakalaka ni ke fakapapau’i ‘oku tokonaki ha fakatu’amelie lelei ki he kaha’ú ‘o ka hoko ha fakatamaki fakaenatulá pehē foki ki he ngaahi ola kovi ‘a e feliuliuaki ‘o e ‘eá ki he ngaahi koló, pule’angá mo e ngaahi fonua kotoa ‘i he Pasifikí.

‘Oku fakapa’anga ‘a e polokama ni ‘e he Pule’anga Fakatahataha ‘a ‘Iulopé (EU) mo e Ngaahi fonua ‘i ‘Afilika, Kalipiane mo e Pasifikí (ACP) ‘o fakafou mai ‘i he Pa’anga Tokoni Fakalakalaka ‘a ‘Iulope  (EDF10), ‘a ia ‘oku fe’unga mo e $3 miliona.

Na’e tokoni foki ‘a e polokalama ki hono fakalelei’i ‘o e ‘Ofisi Fakamatala ‘Ea ko ia ‘a e Potungaue MEIDECC ‘i Fua’amotú, pehē foki ki hono fokotu’u ‘a e Geographic Information System (GIS) Library mo e GeoNode ‘a e ‘Ofisi Fakafonua ki hono Tokangaekina e Ngaahi Fakatamaki Fakaenatula (NEMO).

Fakatatau ki he Tokoni-Pule ‘o e polokalama ngāue ni (National Coordinator for BSRP) ‘Ana ‘Ilaisaane ‘Ake, ko hono fakahoko ‘o e polokalama ni, ne kamata’aki ia ‘a hono fokotu’u ha kӧmiti ki he ngaahi ngāue fakatu’upakē (emergency committee) ke nau fengāue’aki fakataha ‘i he taimi ‘o ha fakatamaki fakaenatula.

Ko e kōmiti koení ‘oku kau ki ai ‘a e kau fakafofonga mei he Potungāue Pa’angá mo e Palani Fakafonuá, Potungāue ki he Ngaahi Ngāue Fakalotofonuá, Potungāue Mou’i, Potungāue Ngoué, Vaotātá mo e Me’atokoni, Potungāue Toutai, Potungāue ki he Ngaahi Ngaue’anga Lalahi, ‘Ofisi Kovana ‘a Vava’ú mo Ha’apai, ‘Ofisi Pule’anga ‘i ‘Euá mo e ongo Niuá, Ngaahi ‘apiakó, Poate ‘Uhilá mo e Vaí, kae pehé foki ki he kau pule fakavahé mo e kau ‘ofisa koló.

Taimi tatau na’e tokoni foki ‘a e polokalamá ki hono fokotu’u mo e ngaahi kōmiti fakavahenga ki he fakatamaki fakaenatulá (district emergency committee) ‘i he ngaahi vahe fonua ‘o Tonga ní pea mo fakahoko ‘a e ako ma’ae kau ‘ofisa koló mo e to’utupu ‘i he vahefonua taki taha kenau ‘ilo honau takitaha fatongia ka tӧ mai ha fakatamaki fakaenatula.

‘Oku fakahoko fatongia vāofí leva ‘a e ngaahi kōmiti fakavahenga ki he fakatamaki fakaenatula mo honau ngaahi koló ki hono fakahoko mai ‘a ‘enau ngaahi fiema’u vivilí ‘o ka tӧ ha fakatamakí ki he NEMO. ‘Oku kau ki ai ‘a e ngaahi savea fekau’aki mo e tokolahi ‘o e kakai ‘oku nofo ‘i he feitu’u ko iá, ngaahi fale fe’unga mo hao ke fai ki ai ha fetukutuku, pehē foki ki he ma’u’anga vaí mo e me’atokoni fe’unga ‘oku ma’u ‘i he taimi ‘oku tӧ mai ai ha fakatamakí pé ‘osi ai ‘a e fakatamakí. ‘E fokotu’u atu leva ‘a e ngaahi fiema’u vivili ko iá ki he’enau palani ngāue takitaha, ke toki lipooti hangatonu ia ki he komiti ki he ngaahi ngāue fakatu’upakē ‘i he vahe fonua ko iá pea mei ai leva ki he BSRP ‘i he NEMO.

Na’e kamata ngāue atu ‘a e polokalama ní ‘i he 2015 ki he ngaahi ‘Apiako Lautohi Pule’anga ‘e 52 ‘i Tongatapu ní, ‘o ako’i fakataha ‘a e fanau akó mo e kau faiakó ki he taumu’a ‘a e polokalama ní pea mo hono ngaahi tu’utu’uni ngāué. Ko e ‘uhinga foki na’e fakahoko ai ‘a e ako ní ki he ngaahi ‘Apiako Lautohi Pule’anga, he ‘oku nau tu’u lavea ngofua ‘i he feitu’u ‘oku malava hoko ai ‘a e fakatamaki fakaenatulá ‘o fakatatau ki he Inundation Map na’e fa’u ki ha fakatokanga peau kula (tsunami) ‘o ka hoko ha mofuike ‘oku fe’unga hono malohi mo e 9.0.

‘I he 2016, na’e lava ke fakakakato ai ‘a e ako ní ki he ngaahi ‘apiakó ‘e 30 mo e ngaahi tukui kolo ‘o Vava’ú, pea fokotu’u ai pe ai ‘enau ngaahi komiti fakavahenga ki he fakatamaki fakaenatula. Ko e ako koeni, na’e kau aipe hono fakahinohino kinautolu ‘a e ngaahi founga tenau hao ai ki ha ngaahi feitu’u mau’olunga ‘i he taimi ‘oku hoko ai ha peau kula. Na’e fakahoko ai pe ‘a e ngāue tatau ‘a e polokalama ní ki ‘Eua ‘i he ta’u pē ko iá.

Na’e fakakakato leva ‘i he 2017 ‘a e ngaahi kolo ‘e 21 ‘i Ha’apai ‘a ia ne nau fengāue’aki fakataha aim o e Potungāue ki he Ngaahi Ngāue Fakalotofonuá pea mo e Potungāue ki he Ngaahi Ngāue’anga Lalahí, ki hono fokotu’u ‘enau ngaahi komiti fakavahengá ki he fakatamaki fakaenatulá, pehé foki ki he’enau ngaahi palani ngāue takitaha.

Ko e ngāue lahi ‘oku hanganaki atu ki ai ‘a e polokalama ní ko hono fakakakato ‘a e ongo Niuá pea mo faka’osi pé ‘a hono fokotu’u ko ia ‘a e GIS Library mo e GeoNode ‘a e NEMO. ‘Oku kau atu foki ki ai mo hono toe fakalelei’i ‘a e lao ki he fakatamakí (Emergency Act), ‘a ia ‘e faka’osi’osi kotoa ia he ta’u ní kimu’a pea ‘osi ‘a e taimi ngāue ‘a e polokalamá ki Tonga ní.

Ko e polokalama fakalakalaka ní ‘oku fakahoko fatongia ai ‘a e NEMO ‘a ia ‘oku fakamalumalu ‘i he Potungāue MEIDECC.

NGATA’ANGA

Tuku atu mei he: Potungāue Fakamatala ‘Ea, Ma’u’anga Ivi, Ma’u’anga Fakamatala, Tokangaekina Fakatamaki Fakaenatula, ‘Atakai, Feliuliuaki ‘o e ‘Ea, mo e Fetu’utaki.

Last Updated ( Monday, 05 February 2018 16:48 )  

Who's Online

We have 287 guests online

CONSULATES/EMBASSIES

PUBLIC ENTERPRISES