Home / SPEECHES / Parliamentary Addresses / To Folofola he Huufi ‘o e Fale Alea ‘o Tonga

To Folofola he Huufi ‘o e Fale Alea ‘o Tonga

E-mail Print PDF

7 Ma’asi 2013. Ko e To Folofola mei he Taloni lolotonga hono Huufi fakalotofale (soft opening) ‘o e Fale Alea ‘o Tonga ki he fa’ahi Ta’u 2013.

Ko e To Folofola na’e me’a fakahoko ia ‘e he Tama Pillinisi Tu’i Pelehake, pea moe fakafofonga’i  he ongo nopele makehe ‘e ua ‘a ‘Ene ‘Afio, Tupou VI, ‘a ia ko Pilinisi Tungi pea moe ‘Eiki Nopele Luani, he pongipongi ‘o e ‘Aho 7 Ma’asi, 2013.

Fakatapu ki he Ta’ehamai,
kau hufanga he Talamalu ‘o e Fonua,  kae ‘ata keu fakafofonga’i mo lau atu ‘a e Folofola ‘A ‘Ene ‘Afio, Tupou VI koe Tu’i moe Hau ‘ofeina ‘o e ‘Otu Tonga.

‘Eiki Sea, ‘Oku ou fakamālō ki he ‘Otua Mafimafi ‘i ho'o laumālie lelei kae'uma'a ‘a e ‘Eiki Palemia, Hou'eiki  Minisita ‘o e Kapineti, Hou'eiki Nopele pea mo e kau Fakafofonga ‘o e Fale Alea.

‘Eiki Sea, na'e kamata mai ‘a e lākanga fakapolitikale koeni ‘i he ta'u ‘e ua kuohili ‘i he lotolōtonga koia ‘o e too ‘a e tu'unga Fakapa'anga mo Faka'ekonomika ‘o Māmani.

Na'e ‘ikai ko ha nonga faingofua eni koe'uhi na'e tupu mei he fakatāmaki faka-Mamani lahi koeni ‘a e mole ‘o e ma'u'anga ngāue lahi ‘i he ngaahi tapa kehekehe ‘o Māmani, ‘o uesia ai mo e kāinga Tonga ‘oku nofo ‘i he ngaahi fonua muli.        Na'e hoko heni ‘a e holo lahi ‘o e fakahū pa'anga mai ki Tonga ni ‘a e kāinga ‘i Muli koia, na'e pau leva ke to e fakasi'isi'i ange pē ke  toloi ai ‘a e ngaahi ngāue fakalakalaka ‘e ni'ihi pea pehē ki he ngāue ke a'usia ‘a e taumu'a ‘o e Ngaahi Kaveinga Fakalakalaka ‘o e Milēniumé.

Kaneongo ‘a e tūkunga koení, na'e kei hoko atu pē ‘a e fekumi mo e ngāue ‘a e Pule'anga ki ha ngaahi founga ke lava ke matu'uaki mo fakasi'isi'i ha uesia ‘o e fonua ‘i he nunu'a ‘o e to koeni ‘o e tu'unga faka'ekonomika faka-Māmani lahi.

‘Eiki Sea, ko e Fale  ni ko e Fale Alea pe foki ‘e taha, koia ‘oku totonu ke ‘iai ‘a e faaitaha ‘i he fakahoko ‘o e ngāue, koe'uhi neongo ‘e lahi ‘a e taimi ‘e ‘iai ha ngaahi fetō'aki  ka, ‘i he fakakatoa ‘oku ‘iai ‘a e faka'amu ke tau fakamu'omu'a ma'u pē ‘a e lelei fakalūkufua ‘a e Kakai ‘o e Fonua.

Koia, ‘oku ‘iai ‘a e 'amanaki ‘e hoko atu ‘a e ngāue fakataha ‘a e Fale Alea mo e Pule'angá ke fakapapau'i ‘oku ‘iai ha ngaahi  faingamālie ‘i hano tuku mai ‘o ha ngaahi koloa fakapa'anga mo e naunau fe'unga ke fakapapau'i ‘e kei fakahoko lelei ‘a e ngaahi ngāue ‘oku fiema'u ‘e he Kakaí.

‘Eiki Sea, Koe'uhi ‘oku kei tu'u laveangofua ‘a e tu'unga fakaakeake faka'ekonomika fakamamani lahi, koia ‘oku ‘iai ‘a e fiema'u lahi ke toe fakalelei'i hotau tu'unga faka'ekonomika mo fakasosiale, ke lava ke matu'uaki mo matatali ‘a e palopalema fakamamani lahi koeni.

‘Oku mahino ‘e lahi ‘a e ngaahi pole te tau fehangahangai moia ‘i he  ta'u fo'ou koení ka, ‘oku hā mai ‘oku fakahoko pe ‘e he Pule'anga ‘a e ngaahi ngāue ki he langa hake ‘a e fonua, ‘o kau kiai a e ngaahi kaveinga ngāue koeni:
  • Ke to e leleiange hono pule'i mo hono ngāue'aki ‘o e pa'anga ‘a e Pule'anga
  • Fakalelei'i ‘a e Ngaahi Tu'utu'uni Ngaue faka-Pa'anga
  • Ke hokoatu ‘a e ngāue ki he Ngaahi Tu'utu'uni ke lava ke fakafaingofua'i ai ‘a e no ‘a e kakai ‘o e fonua ke fakahoko ‘enau ngaahi ngāué.
  • Ke fakalelei'i ‘a e Ngaahi Tu'utu'uni felave'i mo e pisinisi ke lava ke tupulekina ‘a e ngaahi ngāue ‘i he sekitoa taautaha.
  • Ke to e fakalahi hono ako'i hotau kakai, koe'uhi ke to e lahiange ‘a e faingamālie ngāue, ‘o tatau pe ‘i Tonga ni pea ‘i he ngaahi fonua muli.
  • Ke fakasi'isi'i ‘a e tu'u lavea ngofua ‘a e fonua ki he hikihiki ‘o e totongi lolo ‘aki hano fakalahi ‘o e ngāue'aki ‘o e founga ma'u'anga ivi fakaono pooni, ‘e to e lava fakafo'ou.
  • Ke toe leleiange ‘a e fetu'utaki ‘a Tonga mo e ngaahi fonua muli ‘i he teuteu koia ke fakahoko ‘i he mahina Sune, ‘a e fetu'utaki mo Tu'apule'anga o ngāue'aki ‘a e Tonga Cable
  • Tokoni'i ke to e lahiange ‘a e ivi fakapa'anga ‘o e kau Toulekeleka, ‘i hono fakahoko ‘o e Polokalama Tokoni Fakasosiale.
  • Ke fakalele'i hono pule'i ‘o e ngaahi langa lalahi kuo lava pea ke to e fakalelei'i ‘a e ngaahi Tu'utu'uni ki hono ngaue'aki.

‘Eiki Sea, ‘Oku ‘ikai ke puli ‘a e mahu'inga ‘o e Ngoue ki he langa fakalakalaka mo e tupu faka'ekonomika.    Koia, neongo ‘oku lava ‘e he founga ngoue fakaeonopooni ‘o fakaola lahiange ‘a e fua ‘o e ngoue, ‘e kei fiema'u pē ke faka'ai'ai ‘a hono ngāue'aki ‘o e ngaahi founga ngoue tukufakaholó, koe'uhi ko e ngaahi hoha'a fekau'aki mo e mo'ui, ‘atākai pea mo e malu ‘o e ma'u'anga me'atokoni ‘a e fonuá.

Koia, ‘oku ‘oatu ‘a e fakamālō ki he Ngaahi Pule'anga muli kotoa, kuo nau fakahoko mai ‘a e Tokoni ki he langa hake ‘o e fonuá, ‘o kau kiai ‘a e Pule'anga ‘o ‘Aositelelia, Siapani, Nu'usila, Lepupilika ‘o e Kakai ‘o Siaina pea pehē ki he ngaahi Va'a Ngāue ‘o e Pule'anga Fakatahataha, Ngaahi Fonua ‘o ‘Iulope pea mo e Ngaahi Kautaha Fakapa'anga Fakavaha'apule'anga hangē ko e Pangikē ‘a Mamaní pea mo e Pangike ‘Esia.

‘Eiki Sea, ‘Oku mahino ko e Fakataha alea koeni, ke fakahoko hono alea'i ‘o e ngaahi kaveinga ko e ngaahi kupu'i lao, ‘aia ‘oku ‘iai ‘a e ‘amanaki ‘e tokoni ki he tofa ‘o e hala ki he langa hake ‘o e Fonuá.

‘Ofa ke mou ma'u ha Fakataha alea ‘e ola lelei ma'a Tonga.

Fakafeta’I ki he ‘Otua, ‘Eiki tokoni mai.


NGATA’ANGA


Tukuatu ‘e he: Potungaue Fakamatala moe Fetu’utaki, Nuku’alofa, 2013. Tatau moe fakangofua mei he: Lord Chamberlain, 'Ofisi 'o e Palasi, Nuku'alofa,.

 

Who's Online

We have 264 guests online

PUBLIC ENTERPRISES