Home / SPEECHES / Parliamentary Addresses / To Folofola mei he Taloni 'i he Huufi 'o e Fale Alea 'o Tonga (7 Sune 2012)

To Folofola mei he Taloni 'i he Huufi 'o e Fale Alea 'o Tonga (7 Sune 2012)

E-mail Print PDF
7 Sune 2012  Ko e To Folofola mei he Taloni 'a 'Ene 'Afio Tupou VI 'i he Huufi 'o e Fale Alea 'o Tonga.

Fakafeta'i ki he ‘Otua mo Tonga ko hota tofi'a..

‘Eiki Sea, ‘oku ou fiefia ‘oku ke laumalie lelei kae'uma'ā ‘a e ‘Eiki Palémia mo e Hou'eiki Minisitā ‘o e Kapinetí, kau Fakafofonga ‘o e Hou'eiki Nōpelé pea pehé ki he kau Fakafofonga ‘o e Kakaí.

‘Oku ‘i ai ‘a e manatu ‘ofa ki he La'ā Hono Nima, Kingi Siaosi Tupou ko ia ‘oku ‘oatu ‘a e fakamālō ki he fonuá ‘i he fuesia ‘o e ngaahi ngafa mo e fakalangilangi ‘i he lolotonga ‘o e Ngaahi Ouau faka-Pule'anga ki he Telio ‘o e La'ā  Hono Nima. ‘Oku ‘i ai mo e fakamālō makehe ki he Kau Taki ‘o e Ngaahi Pule'anga Mulí, Kau Fakafofonga Makehe, Ngaahi Kaungame'a pea pehē ki he kainga kotoa na'a nau lava mai ki Tonga ni, ke fakahoko ‘enau faka'apa'apa ki he ‘Ene ‘Afió.

‘Oku mahino ‘e ‘i ai ‘a e ngaahi pole kehekehe te tau fehangahangai mo ia ‘i he ta'u ko ‘ení, ‘a ia ‘oku mu'omu'a mai ai ‘a e ngaahi faingata'a fakapa'anga ‘i he tō ‘a e ‘Ekonomi fakamamani lahí ‘a ia  te ne uesia ‘a ho tau tu'unga fakapa'angá.

Ka ‘oku fakahoko ‘e he Pule'angá ‘a e ngaahi ngāue ke mātatali ‘a e ngaahi nunu'a ko ‘ení, ‘o fakatautefito ‘a e tokangá ki he langa hake ‘o e tu'unga faka'ekonomiká,  ‘i hono faka'ai'ai ‘a e ngaahi pisinisi fakataautahá; pea kau ki ai ‘a e fakalelei'i ‘o e tῡkunga ‘o e Ngāue faka-Pule'angá; fakahoko ‘o e ngaahi fekumi ki ha ma'u'anga ivi ‘oku toe leleiange mo ma'a ki he ‘atākai; Fakalelei'i ‘o e Ngaahi Va'a Ngāue Fakataautaha ‘oku fakatupukoloá pea pehē ki hono fakalelei'i ‘o e fefononga'aki, ‘o tatau pē ki he ngaahi ‘o e ngaahi hala Pule'angá, Folau Tahí mo e Folau Vakapuna Sivilé, kaeuma'a  ke langa hake ‘a e Ngaahi Va'a Ngāue ki he Akó, Mo'uí mo e Takimamatá.

Ko ia, ‘oku ‘oatu ‘a e fakamālō ki he Ngaahi Pule'anga ‘o Siapaní,   Lipupilika ‘o e Kakai ‘o Siainá, ‘Aositelēlia mo Nu'usila kae‘uma'a ‘a e ‘Iunioni ‘o ‘Iulopé, Pangikē ‘a Mamaní mo e Ngaahi Va'a Makehe  ‘o e Pule'anga Fakatahatahá, koe'uhi ko e ngaahi tokoni kotoa ki he fonuá.

‘Oku hā mai ‘e fakahoko ‘i he ta'u fo'oú na ‘a e fakalakalaka ‘i he mala'e ‘o e Ngaahi Fakamatalá mo e Fetu'utakí, ‘i he ‘amanaki ko ia ke fakahoko ‘a hono ngāue'aki ‘o e keipolo faipa ki he fetu'utaki mo Tu'apule'angá ‘a ia ‘e lahi ‘a hono ngaahi lelei ki he fonuá. Kā, ‘oku ‘i ai ‘a e tokanga koe'uhi neongo ‘e tokoni ‘a e vaveange ‘o e fetu'utaki ki he langa hake ‘o e fonuá, ‘e hῡ fakataha mai pē ‘a e leleí mo ha ngaahi nunu'a ‘a ia ‘oku totonu ke tau toe mateuteu ki ai.

‘Oku totonu ke tau mateuteu ma'u pē ki he ngaahi fakatamaki fakaenatulá, ‘a ia ‘oku tau tofanga fakataha ai mo ho tau ngaahi fonua kaunga'apí.  Ko ia, ‘oku kei hoko atu ‘a e ngaahi ngāué mo e tokoni mei muli ki he toe langa hake ‘o e ongo Niuá, ‘i he hili ko ia ‘o e fakatamaki fakaenatula ‘o e 2009.

Ko e taha ‘o e ngaahi pole ‘oku totonu ke fai ki ai ha tokanga makehe, ko e toe lahiange ‘a e ngaahi mahaki ‘oku ‘ikai ke pipihí, ‘a ia ‘oku matu'aki mahu'inga ke tau ngāue fakataha ke fakahoko ‘a e ngaahi kaveinga ke fakasi'isi'i ‘a ‘ene hokó.

‘Oku ‘i ai ‘a e ‘uhinga lelei ki hono faka'ilonga'i ‘e he fānau akó ‘a e ‘aho ko ‘eni.  ‘E ‘ikai ke toe tupu ke lahiange ‘a e kelekele ‘o Tongá  kā ‘e lava ke toe tupulekina ‘a e tokolahi ‘o e kakai ‘o e fonuá te nau a'usia ha tu'unga fakaako ‘oku toe leleiange pea ke nau ngāue mo mo'ui ‘aonga.

‘I he ‘etau a'u mai ko ‘eni ki he ngata'anga ‘o e Ta'u Fakapa'anga lolotongá pea ke hoko atu ki he Ta'u Fakapa'anga fo'oú, 'oku tuku mai ‘a e ‘amanaki mo e falala ‘a e kakai ‘o e fonuá, ‘o tatau pē ‘i Tongá ni pea mo muli, kiate kimoutolu ‘a e Kau Fakafofonga ki he Fale Aleá.

‘Oku nau ‘amanaki te mou manatua ma'u pē kinautolu ‘i he taimi ‘oku fakahoko ai ‘a ho'o mou ngaahi fakataha aleá ki he ngaahi kaveinga ‘e lelei fakalukufua ki he fonuá. ‘I he founga pule'i fo'ou ko ‘eni ‘o e fonuá, ‘oku toe lahiange ‘a e ngaahi mafai kuo tuku atu ki he Pule'angá mo e Fale Aleá. Kā, ‘oku fononga fakataha pē ‘a e ngaahi mafaí mo e toe lahiange ‘a e ngafa ‘o e ngaahi fatongiá, ‘o ‘ikai ke ngata pē ‘i he fiema'u ke toe vāofiange mo e kakaí ka ke manatua ma'u pē ‘a ‘enau ngaahi fiema'u vivilí.

‘Oku mahu'inga ke mahino lelei ‘a e ngafa ‘o e ngaahi Va'a Pule takitaha ‘o e Pule'angá koe'uhi ke ‘oua ‘e hoko ‘o  ‘ata nenefu ‘a e fakahoko fatongiá, he ‘oku fiema'u ke ngaue faaitaha ‘a e Ngaahi Va'a Pulé ki he lelei fakalukufua ‘a e fonuá.

Kuo fononga mai ‘a e fonuá ‘i he ngaahi laui ta'u ‘eni ‘e teau nimangofulu (150) hili hono foaki ‘o e Tau'atainá ‘e he ‘Uluaki Fā pea ‘oku ‘ikai ke totonu ke tau lepa ai ‘i he tukunga lolotongá kā ke hoko atu ‘a e feingá mo e fekumí ki he fakalakalaká, hē ‘oku ‘ikai ke tu'u ‘a e hake mai ‘a e ngaahi liliu fakamamani lahí pea pehē pē ki he ngaahi fakatamaki fakaenatulá.

Talamonῡ atu ki ha to'u Fakataha Alea lelei pea ‘oku ou ‘ofa atu kiate kimoutolu hono kotoa.

TUPOU VI

NGATA'ANGA


Tukuatu mei he: Office of the Lord Chamberlain, Palace Services, Nuku'alofa, 2012.

>>>> VIEW Photo ALBUM HERE

Last Updated ( Wednesday, 21 November 2012 20:58 )  

Who's Online

We have 526 guests online

PUBLIC ENTERPRISES