Home / SPEECHES / Parliamentary Addresses / To Folofola - Huufi Tuku 'o e Fale Alea 'o Tonga he 'Aho 20 'Okatopa

To Folofola - Huufi Tuku 'o e Fale Alea 'o Tonga he 'Aho 20 'Okatopa

E-mail Print PDF

20 'Okatopa 2011

Ko e To Folofola mei he Taloni ne fakahoko 'a Nopele Vaea, Nopele Ma'afu mo Nopele Fakafanua lolotonga e Huufi Tuku 'o e Fale Alea 'o Tonga he 'Aho Tu'apulelulu, 'Aho 20 'o 'Okatopa, 2011.

‘Eiki Sea ‘o e Fale Alea,

Hou'eiki Nopele,

‘Eiki Palemia mo e Hou'eiki Minisita ‘o e Kapineti,

Kau Fakafofonga ‘o e Fale Alea,

Hou'eiki mo hotau Kainga.

‘Eiki Sea,  ‘Oku mau fakamalo ki he ‘Otua ‘i ho'o laumalie lelei, kae ‘uma'a ‘a e ‘Eiki Palemia, Hou'eiki Minisita ‘o e Kapineti, Hou'eiki Nopele pea mo e kau Fakafofonga ‘o e Fale Alea.

Na'e tali foki ‘i he kamata'anga ‘o e Fale Alea ‘o e ta'u ni, ‘a e lao ke poupou ki he tu'utu'uni 'a e Konisitutone, ke fokotu'u ha ‘Eiki Kanisela fakataimi pea mo e ‘Ateni Seniale fakataimi. Ko ia, kuo lava ‘a e fakanofo ki he ongo lakanga ma'olunga fakafonua fakataimi koeni. ‘Oku fakakakato ‘e he ongo lakanga ko eni ‘a e fiema'u ‘a e lao ki he tokolahi ‘o e Paneli ki he Ngaahi Fakanofo mo e Tu'utu'uni Fakafakamaau. ‘Oku lolotonga ngaue leva ‘a e Paneli ki he Ngaahi Fakanofo mo e Tu'utu'uni Fakafakamaau, ke fokotu'u mai ha taha 'oku taukei fe'unga ke fakanofo ki he lakanga Ma'olunga Fakafonua ko e ‘Eiki Kanisela tu'uma'u, ‘aia ko hono ngaahi mafai ke malu'i ‘a e Fakamaau'anga pea mo e kau Fakamaau pea mo tauhi foki ‘a e tau'ataina mo ta'efilifilimanako ‘o e Fakamau'anga. ‘I he taimi tatau,‘oku to e ngaue pe ‘a e Paneli ki he Ngaahi Fakanofo mo e Tu'utu'uni Fakafakamaau, ke fokotu'u mai mo ha taha ‘oku taukei fe'unga ke fakanofo ki he lakanga Ma'olunga koia ko e ‘Ateni Seniale tu'uma'u.

Neongo ‘a e to lalo ‘a e tu'unga fakapa'anga fakamamani lahi, ‘oku ngali tu'u faingamalie pe ‘a Tonga, ke lava ‘o matatali ‘a e ngaahi pole ko ‘eni. ‘Oku lolotonga ma'u ha ngaahi tokoni ki he patiseti ‘a e Pule'anga mei he ngaahi fonua muli mo e Ngaahi Kautaha fakavaha'a-Pule'anga ‘e ni'ihi. ‘Oku ‘i ha tu'unga fakafiemalie pe mo e palanisi ‘o e fehu'aki pa'anga mo muli, ‘aia ‘oku tokoni ia ke fakasi'isi'i ‘a e  hikihiki ‘o e totongi koloa.

‘Oku hoko ‘a e ma'u ‘anga ivi ko e taha ia ‘a e me'a ‘oku ne uesia ‘a e totongi koloa mo e ma'u'anga mo'ui. Koia, ‘oku lolotonga ngaue ‘a e Pule'anga pea mo e Kautaha Meridian pea pehe ki he Pule'anga Nu'u Sila mo e Pangike ‘a Mamani, ki hono liliu ‘o e konga ‘o e ma'u'anga ‘uhila ‘a e Tonga Power ke lava ma'u mei he ivi ‘o e la'a. ‘Oku ‘iai ‘a e ‘amanaki ‘e tokoni ‘a e ma'u'anga ivi koeni ke holoki hifo ‘a e totongi ‘uhila. ‘Oku ‘amanaki ke fakahoko mo e ngaue tatau ‘i Vava'u.  Koe‘uhi ‘e kei hoko pe ‘a e

lolo ko e konga lahi ‘o ‘etau ma'u'anga ivi, koia, ‘oku lolotonga fakahoko ‘e he  Pule'anga ha ngaue ki he founga ke lava ‘o hu hangatonu mai ‘a e lolo mei Singapore, ke uta to'oto'o lalahi mai pea mo langa ha ngaahi tangike tuku'anga lolo ‘oku lalahi ange ‘i Nuku'alofa ni, koe‘uhi ke lava ke holo hifo ‘a e totongi ‘o e ma'u'anga  ivi koeni ‘oku tau ngaue'aki.

Kuo kakato ‘a e ngaue ‘a e Pule'anga mo e Pangike ‘a Mamani pea pehe ki he Pangike Fakalakalaka ‘a ‘Esia ki ha Aleapau Fakapa'anga mo Fakatekinikale felave'i mo e Polokalama Ngaue ki he fetu'utaki mo Tu'apule'anga ‘o ngaue'aki ‘a e keipolo Fiber Optic. Ko e fakalakalaka lahi eni, koia ‘oku ‘iai ‘a e ‘amanaki ‘e a'u ki he faka'osinga ‘o e ta'u kaha'u kuo hiki hake ‘a e fetu'utaki mo Tu'apule'anga ki ha tu'unga ‘oku vave ange mo to e leleiange pea tokoni lahi ki he fakalakalaka fakakomesiale, fakasosiale mo e ‘ikonomi.

‘Eiki Sea, ‘oku ha mahino ‘a e mahu'inga ‘o e fe'auhi ‘Akapulu ki he Ipu ‘a Mamani na'a tau toki kau kiai, koe'uhi ‘oku ‘ikai ngata pe ‘i he ‘ene fakaholo mamata ka ‘oku tokoni lahi ia ki he tu'uaki ‘o e Ngaue Takimamata mai ki Tonga ni.  Koia, ‘oku ‘iai ‘a e ‘amanaki ‘e to e tokolahi ange ‘a e kau folau 'eve'eva mai ki ho tau fonua ni ‘i he kaha'u, kae 'uma'a ha ngaahi faingamalie va'inga ‘i he ngaahi fonua muli ma'ae fanau ‘oku taleniti va'inga ‘akapulu. ‘Oku ‘oatu ‘a e fakamalo ki he Komiti, fai ako mo e fanau va'inga hono kotoa ‘o e ‘Ikale Tahi. ‘Oku tau fiefia kotoa ‘i he ikuna kafakafa na'e lava.

‘Oku ‘oatu ‘a e fakamalo  ki he Ngaahi Pule'anga ‘o Siapani, ‘Aositelelia, Lepupilika ‘o Siaina pea mo Nu'u Sila kae'uma'a ‘a e Pangike ‘a Mamani, Pangike Fakalakalaka ‘o ‘Esia pea mo e ‘Iunioni ‘o ‘Iulope, koe'uhi ko ‘enau ngaahi tokoni mahu'inga koia na'e fai ma'ae fonua ‘i he lolotonga ‘o e ta'u.

‘Ofa ke kei fai tapuekina kimoutolu ‘e he ‘Otua Mafimafi.

Komisioni ‘o e Hou'eiki Nopele

Nopele Vaea

Nopele Ma'afu

Nopele Fakafanua

NGATA'ANGA.

Issued by the: Office of the Lord Chamberlain and the Prime Minister's Office, Nuku'alofa, 2011.

 

Who's Online

We have 569 guests online

PUBLIC ENTERPRISES