Home / SPEECHES / Parliamentary Addresses / To Folofola mei he Taloni 'i he Huufi 'o e Fale Alea 'o Tonga 'i he 'Aho 10 Sune 2010

To Folofola mei he Taloni 'i he Huufi 'o e Fale Alea 'o Tonga 'i he 'Aho 10 Sune 2010

E-mail Print PDF
10 Sune 2010

Ko e ngaue ‘e tokanga taha ‘a e Pule'anga kiai ‘i he ta'u fakapa'anga ka hoko mai ko hono feinga'i ke tupu ‘a e ‘ikonomi ‘o ne a'usia ‘a e ngaahi fakafuofua mo e ‘amanaki ‘oku ha ‘i he Fakamatala ‘a e Kautaha Pa'anga ‘a Mamani neongo ‘oku kei vaivai ‘a e ngaahi ‘ikinomi lalahi taha ‘a Mamani. ‘E fokotu'u atu ‘e he Pule'anga ha liliu ki he Lao Tukuhau ke fakaloto'i ‘a hotau kakai ke hulu ange ‘a ‘e nau tanaki pa'anga ‘i he ‘enau fakamole pa'anga.

‘Oku lahi foki ‘i he ngaahi ‘aho ni ‘a e ngaahi no ‘oku ‘ikai totongi pea kuo faka'au ke nau uesia ‘e kinautolu ‘a hotau tu'unga faka'ikonomika fakalukufua. ‘E fokotu'u atu leva ha ngaahi Lao ke malu'i ‘aki ‘a e pa'anga ‘a kinautolu ‘oku nau tanaki pa'anga ‘i he pangike kae ‘uma'a ‘a e ngaahi totonu koia ‘a kinautolu ‘oku nau no mei he Pangike: Pea ‘e kau foki ‘i heni pea mo hono fakakaukau'i fo'ou ‘o e Ngaahi Tu'utu'uni koia fekau'aki pea mo hono fakangofua ‘o e Pisinisi Malu'i.

‘Oku mafasia ‘a hotau ‘ikonomi ‘i he totongi ma'olunga ‘o e ‘uhila pea ko hono ola ‘eni ‘o e ma'olunga ‘a e totongi  lolo. ‘Oku kei fai pe foki ‘a e feinga ke pusiaki'i ‘a e ngaahi founga ‘oku fakatuhotuha ange ai ‘a hono ngaue ‘aki ‘a e lolo pea mo hono fekumi ki ha founga ke ngaue ‘aki ‘a e ivi ‘o e matangi pea mo e la'aa ke ngaohi ‘aki ‘a e ‘uhila.

Neongo ‘oku tau lotu kotoa pea mo faka'amu ‘e ola lelei ‘a e ngaahi fekumi ni, kuo mahino mai ko e fono ‘a natula ki hotau fonua ni ke tau ngaue ‘aki ‘a e ivi ‘atomi ke ngaohi ‘aki ‘a e ‘uhila. ‘Oku mau ‘amanaki ‘e fa'u ‘i ‘Amelika ‘i he ngaahi ta'u ‘e 4 ‘oku hanga mai ‘a e ‘uluaki misini ‘atomi MG 30 te ne ngaohi ‘a e ‘uhila ‘i ha totongi ma'ulalo ange ‘i he misini lolo.  ‘Oka hoko ‘a e fakalaka koeni, te ne toe fakahaofi foki mo hotau ‘atakai koe‘uhi ‘e ta'efakangatangata leva ‘a e ‘uhila te tau ngaue'aki ke liliu ‘a e tahi ko e vai melie. Kuo tau mamata foki ki he lahi ange ‘a hono faka'aonga'i ‘o e ngaahi faito'o kehekehe ke tokoni ki he ‘etau ngoue ‘i he kuohili pea ‘oku ou ‘amanaki pe ‘e ‘asilisili ange ‘i he kaha'u. ‘Oku fetuku kotoa ‘a e ngaahi faito'o ko'eni ‘e he ‘uha ki lalo fonua ‘o fio ia ‘i ai pea mo e vai melie ko e ‘oku faka'aonga ‘e hotau kakai pea te tau a'usia pe ha ‘aho he ‘ikai ke kei fe'unga ‘a e vai koia ke ngaue‘aki. Ko e vave ange ‘etau liliu ki he ivi ‘atomi ko ‘e tau fue ia ‘a e lango ‘i he ‘ene kei mama'o.

‘Oku tau monu'ia ‘i he faingofua pea melino ‘a e ngaahi liliu fakapolitikale ‘oku hanga mai ‘i he kaha'u koe‘uhi ko e loto ‘a e Fale Alea ke fakatonutonu pe ‘a e Konisitutone motu'a kae ‘oua na'a fa'u ha Konisitutone fo'ou; pea ‘oku kei tolonga pe ‘a e hama koia ne fa'u ‘e he Hou'eiki kuo nau mama'o atu. Ko e anga ‘a hono tauhi ‘a e palanisi koeni, ‘e fakangatangata ‘a e tokolahi ‘o e Kapineti. Pea ke ‘oua na'a malohi ‘a e Hou'eiki Nopele ‘i he Pule'anga, pea ‘oua na'a malohi ‘a e kau Fakafofonga ‘o e Kakai ‘i he Pule'anga kae ‘oua foki na'a malohi ‘a e Pule'anga ‘oka kau fakataha ‘ae Hou'eiki Nopele pea mo e kau Fakafofonga ‘o e Kakai. Ko e founga eni ‘e pau leva ke feinga ma'u pe ‘a e Pule'anga ke ne tofa ha hala ko e ‘e feongongoi ai pea mo e ongo Kauhala.

‘E fokotu'u ‘e he Pule'anga ha‘atau Kaati Fakafonua ke tufa ki he tokotaha kotoa pe ‘oku ta'u 14 pe fai hake ka ‘oku nofo ‘i Tonga ‘o tatau ai pe, pe ko 'ene nofo fakataimi pe nofo fonua. ‘E tokoni lahi ‘aupito eni ki hono ma'u ‘a e ngaahi faingamalie kotoa ‘e fokotu'u atu ‘e he Pule'anga ‘o e kaha'u. ‘Oku ‘ikai ko ha liliu lahi eni mei he founga motu'a. Kuo ‘osi anga ‘aki foki ‘i he kuo hili ‘a hono tanaki ‘e he ngaahi Potungaue kehekehe ‘o e Pule'anga mei hotau kakai ‘a e ngaahi fakaikiiki fakafo'ituitui kehekehe fekau'aki pea mo 'enau ngaahi fiema'u. Ko e tefito'i fakakaukau ke tufa ‘a e Kaati Tonga, ko ha founga lelei eni ke tanaki fakatahataha mei he ngaahi Potungaue ‘a e fakaikiiki ‘i ha potu pe ‘e taha ke maau pea malu.

‘E fokotu'u atu ‘e he Pule'anga ha ngaahi monomono ki he Lao Fakamaau'anga ke poupou'i ‘a e Fakamaau'anga ke kaukaua telia ‘a hono fatongia ke malu'i ‘a ‘etau Temokalati fo'ou.

‘Oku ou loto ke ‘aofi ‘a e Fakamaau'anga ‘aki ‘a e Lao mo e mafai ke tau'ataina mei he Pule'anga, Fale Alea pea mo e ngaahi fakamanamana fakapolitikale kotoa pe, pea ke nau ‘osikiavelenga ‘i he ‘enau hapai ‘a e Ngeia ‘o e Lao, malu'i ‘a e totonu kotoa ‘a kinautolu ‘oku tangi pe ha ‘i he Fakamaau'anga. ‘E haohao ange leva ‘oka fakapekia ‘a e mafai ‘o e Fale Alea ke nau fakahifo ‘a e kau Fakamaau. ‘E fetongi ‘aki eni ha Lao Faka-Konisitutone ke fokotu'u ha ‘Eiki Kanisela ke hoko ko e ‘Ulu ‘o e Fakamaau'anga pea ke ne malu'i mo tokanga'i ‘a e Fakamaau'anga.

Ko e haohaoa ‘o e tau'ataina ‘a e Fakamaau'anga ko e koloa ‘oku tau tauhi ‘ofa ma'ae kakai. ‘Oku ‘ikai ko ha koloa pe ko ha pale ne foaki ki he kau Fakamaau koe‘uhi ko ho nau lakanga, ka ko e pa malu ‘o e tau'ataina fakafo'ituitui kae ‘uma'a ‘a e tu'utu'uni ta'e filifilimanako ‘o tautautefito  ki ha hopo ‘i he vaha'a ‘o e ma'ulalo pea mo e Pule'anga pe ko ha Va'a ‘o e Pule'anga.

GEORGE R

NGATA"ANGA

Issued by the: Office of the Lord Chamberlain, Palace Office, Nuku'alofa.

 

Who's Online

We have 786 guests online

PUBLIC ENTERPRISES