Home / THE PUBLIC SERVICE / 14 Govt. Ministries / Prime Minister's Office / Information & Communications / Hon. ‘Eseta Fusitu‘a, me'a fakalangilangi fakaava Semina fakafeitu'u Mitia

Hon. ‘Eseta Fusitu‘a, me'a fakalangilangi fakaava Semina fakafeitu'u Mitia

E-mail Print PDF

06 Sepitema, 2010. Me‘a ‘a e Fakaafe Fakalangilangi - Hon. ‘Eseta Fusitu‘a, ‘o Fakaava ‘o e Semina fakafeitu‘u ki hono fokotu‘u ha Mitia(media) ‘oku Longomo‘ui ma‘ae Pasifiki - hono ngaahi Pole mo e ngaahi Faingamalie

Ngaahi Faka'apa'apa:
" Faka‘apa‘apa ki he Sea ‘o e Komiti Fengāue‘aki ‘a e Mitiá e Pasifikí, ‘aia ‘oku ne fakatahataha‘i mai kitautolu ki he Senitā Fa‘onelua ‘i Nuku‘alofá ni. ‘Oku ou fie faka‘apa‘apa makehe kiate koe, Mrs. Faiesea Matafeo, ko e Talēkita Pule ‘o e Kautaha Fakamafolalea Quality ‘a Ha‘amoa, mo e faka‘apa‘apa makehe kiate koe Mr. Marcel Gomez, ko e Pule Polokalama ‘o e Ako‘anga ‘a ‘Esia mo e Pasifiki ki hono Fakalakalaka ‘o e Fakamafolalea (pe Asian Pacific Institute for Broadcasting Development - AIBD), kae‘uma‘a Palesiteni Siaosi Moleni kuo kuona ke ne fai ‘etau lotu he ‘ahó ni pea kia Nanisē Fifita, ko e Pule Le‘ole‘o ‘o e Komisoni Fakamafolalea Tonga kae‘uma‘a ‘a kimoutou kuo tau katoa heni he ‘ahó ni.

‘I he ‘eku fanongo pe ki hono fakamālō‘ia ‘e he Sea ‘a e fuofua fakataha ‘a e Kupu kuo fakafatongia‘aki ke ne fakafofonga‘i e Le‘o ‘o e Pasifikí peau pehē ko kimoutolu ‘oku mahu‘inga taha he Pasifikí, pea ‘i he loto ma‘ulalo mo‘oni kuou pehē ke tau pasipasi katoa ki he kautahá ni. ‘Oku ou fie fakafofonga‘i ‘a e Pule‘anga Tongá, ‘i hono talitali lelei kimoutolu hono kotoa mo e loto faka‘apa‘apa ‘i ho‘o mou ‘i heni he ta‘u mahu‘inga ko eni ‘o ‘emau Liliu faka-Politikalé he ‘oku fakafiefia ia mo fakalotolahi ki he Pule‘anga mo e Kakai ‘o Tonga.

‘Oku ou fie fai e faka‘apa‘apa makehe kiate kimoutolu hono kotoa, koe‘uhi ko e tu‘unga ma‘olunga ‘o e kau Fakafofonga ‘oku kau mai ki he Seminā΄ ni. ‘I he ‘eku hanga hifo ki he lisi e ngaahi hingoa, neu matu‘aki ‘ohovale he kau Pule Ma‘olunga ‘oku mou fakafofonga‘i mai e ngaahi Kautaha Mitia mei he ngaahi ‘Univesiti mo e ngaahi Vahefonua, ‘ou fakatokanga‘i ai ‘oku omi e ni‘ihi mei he ngaahi fonua mama‘o, hangē ko ‘Ailani, Siamane mo e ‘ū fonua he Tokelau ‘o ‘Iulope. Pea ‘okú ne tala mai kiate au Hou‘eiki Fakafofonga ko e fatongia ki hono ha‘amo ‘o e Le‘o ‘o e Pasifiki ‘oku ‘i he kakai mataotao pea ‘oku ou faka‘apa‘apa lahi atu kiate kimoutou katoa he ‘aho ni.

‘Oku ou fie fai e fakamālō makehe kia Mr. Marcel Gomez, pea mo e Ako‘anga ki he Fakalakalaka e Fakamafolalea ma‘a ‘Esia mo e Pasifiki, (AIBD) neongo ‘oku si‘i ‘eku lave‘i ‘a e fu‘u Kautahá ni, (AIBD) ka ‘oku ou ‘ilo pe ko e Kautaha ni ‘oku tu‘ukimu‘a ‘i hono fa‘ufa‘u mo fkalakalaka kimu‘a ‘a e Fakamafolalea pea mo e Fa‘u Ongoongo he feitu‘ú ni. Pea teu matu‘aki fiefia ‘iha‘o fakaa‘u atu e fakamālō mei he Pule‘anga ‘o Tonga pea mo e Komisoni Fakamafolalea Tongá ki ho‘o mou Kautaha ‘i ho‘o mou ngaahi tokoni mahu‘inga kuo mau lave ai.

Ave ‘e he Pasifiki ‘a e Le'o ‘o e Pasifiki:
‘I he konga ko eni ‘oku ou fie lave atu ki he mahu‘inga ‘aupito ‘o e Komiti kuo fokotu‘u. Kiate au, ko e me‘a ia ‘oku mahulu atu ai e Seminá ni. He ko hono mo‘oni kuo mou hanga ‘e kimoutolu e Hou‘eiki Fakafofonga ‘o fokotu‘u pea ikuna ‘a e misiona mahu‘inga ke ‘iai ha Le‘o ‘o e Pasifiki. Hangē pe koia kuo mou mea‘i, ko e Māmani Lahi eni. Kuo hanga ‘e he Tekinolosia ‘o ngaohi mo liliu kitautolu ki ha kolo fakamāmani lahi ‘one ‘omai ai e ngaahi faingamalie lahi, ka ko e taha hono ngaahi pole ke kei pukepuke ‘a hotau Anga-totonú.

Pea ko e pole koia ‘oku matu‘aki fakalilifu ia ki he ngaahi kolo iiki hangē ko kimautolu. Ka i he ngaahi Kolo fakamamani lahi ‘o e ‘aho ni, ko e founga pe taha ke tau fou ai, ‘a eni ia kuo mou fakatahtaha mai ai ‘o fa‘ufa‘u e ngaahi founga ke lava ‘o fakaongo atu ai e Le‘o ‘o e Pasifiki. Pea kapau te mou tuku e fatongia ia koia ki he tafa‘aki, ko e ngaahi Visone Fakalakalaka mo e ‘u Polokalama ‘a e Pule‘anga ‘e fetakinima ‘ona fononga fakataha e Visone mo e Fakalakalaka he ‘oku matu‘aki mahu‘inga lahi ai ‘a hotau Angatotonu.

Ko e taha ia e me‘a fakalotolahi kiate au, kau fakafofonga, he kapau ‘e fononga fakataha ho‘o mou fatongia mo e misiona ‘a e Pule‘anga ; He kapau te mou fakafalala mo fakamahino ‘a e Pou-tuliki ‘o hotau Angatotonu ki mamani, ‘e faingofua leva kihe Pule‘anga ke heka he me‘alele tatau ke fakafaingmalie ‘a e Tokoni mei Muli ki hotau kakai. Pea ‘oku totonu koe me‘alele tatau pe, he ka ‘ikai ‘e ala hoko e tokoni ia ‘o ta‘e‘aonga mo maumau. Kau lave atu mu‘a ki he me‘a ko eni kuou ‘ilo‘i lelei ke fakatata‘aki ‘o kau ki Tonga ni ka ‘oku kaungatonu pe ki hotau ngaahi sosaieti hono kotoa. Ko e ivi lahi taha ia ‘i Tonga ni ko e Famili pea ‘oku ou tui ‘oku pehe pe mo homou ngaahi sosaietii kotoa.

Kapau ko e anga ia, ko e polokalama fakalakalaka ‘oku ne maaumau‘i he loto ‘ilo‘ilopau ‘a e malohinga ‘o e famili pea e matu‘aki movetevete ia. Koia ai, ‘i ho‘omou fakafofonga‘i homau Le‘o ‘oku ou tui ko e ngaahi tefito‘i famili ‘e lalanga ia ki homau Le‘o he Pasifiki temou ‘ave atu ki mamani. Pea ko e ‘uhinga ia, ‘Eiki Sea, ‘oku ou fakakaukau ai ‘oku mau mo‘ua lahi atu kiate kimoutolu mo e loto hounga‘ia ‘iho‘omou ngaahi visone he ‘aho ni

Faiongoongo Longomo'ui:
Faka‘osi pe kuo tau a‘u mai eni ki he hono fakalakalaka mo poupou‘i ke longomo‘ui ‘a e ngaue ‘a e mitia. ‘Oku ou tui pe ‘oku ‘ikai ke mou fiema‘u keu toe fakamatala‘i atu ‘a e ‘uhnga ‘o e Longomo‘ui e Faiongoongo ! Kau fakafofonga, kuou fie lave pe ki ha ongo me‘a ‘e ua. Ko e Faiongoongo Longomo‘ui nai pe ko e Faiongoongo fakapikopiko pe koha toe me‘a kehe ? Ko e me‘a mahu‘inga taha ko e mo‘oni. Ko au ko e Faiako tutuku pea kuou fakatokanga‘i atu e ni‘ihi neu faiako ai, hange ko Kalafi Moala.

Hange pe koia kuo mou mea‘i, ka tau ka fa‘u ha ‘Esei ‘e ma‘u ho‘o maaka mei he lelei mo e lahi ho‘o ngaahi mo‘oni. Ko e lahi mo e lelei hono kakano. Pea kapau ‘oku hala pea teu ‘oatu pe fo‘i noa ma‘a ho‘o fo‘i ‘Esei koia ! Pea kapau leva ‘e lelei mo lahi ho‘o mo‘oni mo tonu pea teu ‘oatu e A-plus (A+) ma‘au. Kau fakafofonga, ko e me‘afua tatau pe ‘e ngaue‘aki ki he ‘etau kau faiongoongo mo e ongoongo. Pea ‘oku ‘ikai koha me‘a fo‘ou ia kiate kimoutolou ! He koe founga ke ma‘u ha fo‘i A he ‘eku ‘Esei, kuopau keu fai ‘eku homework ! Kuopau ke fai mo ‘eku fakatotolo ! Pea ‘oku totonu ke fai pehe mo e taha faionogoongo.

Ka fai lelei‘i leva ‘a e faiongoongo mo ‘ene homework ‘o tanaki mai e ngaahi fakamatala lelei mo tonu pea faka‘uhinga‘i lelei pea ta ko e tapuaki lahi ia mo lelei ma‘a e fonua. Pea ka ‘ikai ke fai pehe, pea te tau ‘ilo‘i pe hono ‘ikai lava mata‘ofi. Pea koia ai, kau fakafofonga kuou fie lave atu ki he ngaahi me‘a ‘e longomo‘ui ai ‘a e faiongoongo. Ko e konga hono ua ke longomo‘ui ai e faiongoongo ‘oku felave‘i ia mo e ‘ikai ke potupotu-tatau, pea ko e toki me‘a faingata‘a ia he ‘oku si‘i ketau fakatokanga‘i, ka ko kimoutolu foki ‘oku mou ‘ilo‘i lelei e me‘a kuou lave atu kiai.

Kae mahalo ‘e sai pe ke toe fakamanatu kia kitautolu he ko e ‘ikai ke potupotutatau ‘oku ne fakapoongi ‘e ia ‘a e Mo‘oni. Koia ai, ko e mo‘oni ‘oku totonu ke fononga pe moha filifilimanako si‘isi‘itaha pe. Mo‘oni pe he ‘ikai te tau lava ke to‘o ‘aupito, koia ai ‘Eiki Sea koeha leva ‘a e Faionoogno longomo‘ui ? Kau fokotu‘u atu mu‘a ‘a e kole ni ko e tonu koee ‘a e Mo‘oni mo e mapuile‘i ‘o e filifilimanako ‘e kei hoko aipe ia ko e ‘elemeniti ia he uho ‘o e Faiongoongo longomo‘ui.

Ka ko e faiongoongo taau mo'oni, ‘Oku ‘i he to'ukupu ‘o e ‘Eiki:
Faka‘osi, hou‘eiki fakafofonga, ‘i he ‘osi ange ‘aho ni ko e me‘a kotoa pe kuo tau momoi atu ia ki he to‘ukupu ‘o hotau Pule. ‘I he hili ange ‘aho ni, ko e me‘a kotoa pe heni moia ne tau fai, kuo tau tuku atu ia ki he ‘aofi-nima ‘o e Tamai Hevani. Pea mahalo pe, ko e feitu‘u pe ia ‘oku tonu ke tau tafoki kiai pea tuku kiai ‘e tau falala mo e lelei ‘o e faiongoongo mo hono lahi kae‘uma‘a e Le‘o ‘o e Pasifiki....... Pea koia ai, Hou‘eiki Fakafofonga, kuou loto ke fakaava ‘a e Fakataha‘anga ni...........‘OSI.

Hiki Tatau moe Tukuatu mei he: Potungaue Fakamatala mo e Fetu'utaki, Nuku'alofa, 2010.

Last Updated ( Tuesday, 21 June 2011 22:21 )  

Who's Online

We have 486 guests online

PUBLIC ENTERPRISES