Infrastructure

MINISTRY OF INFRASTRUCTURE - TONGA

ORGANIZATIONAL STRUCTURE:

  1. HON. 'AKILISI POHIVA – ACTING MINISTER FOR INFRASTRUCTURE.
  2. MR. PESALILI TU'IANO – ACTING CEO FOR INFRASTRUCTURE.

MAIN OFFICE LOCATION:

  • ALAIVAHAMAMA’O BYPASS ROAD, VAOLOLOA, NUKU’ALOFA, TONGA.

POSTAL ADDRESS:

  • P.O BOX 52, NUKU’ALOFA, TONGA.

CONTACTS:

  • TEL: +676 23201
  • FAX: +676 25440

MOI 7 MAIN DIVISIONS:

  1. POLICY & PLANNING DIVISION (HEAD:  MANDIE FINAU)
  2. CORPORATE SERVICES DIVISION (HEAD: KISIONE TAUFA)
  3. ENGINEERING DIVISION (HEAD: PESALILI TUIANO)
  4. MARINE & PORTS DIVISION (HEAD: KELELA TONGA)
  5. LAND TRANSPORT DIVISION (HEAD: TEVITA LAVEMAI)
  6. CIVIL AVIATION DIVISION (HEAD: CEO – MR. RINGO FA’OLIU)
  7. BUILDING DIVISION (HEAD: FOTU VEIKUNE)


Faka'eke'eke makehe mo e Poate Ma'umafai ki he Taulanga

E-mail Print PDF
18 ‘Okatopa, 2010. Na'e foaki atu ‘e he Poate ‘a e Ma'umafai ki he Taulanga ‘e Richard Prema, Mosese Lavemai pea mo e Talekita ki he Ngaahi Pisinisi ‘a e Pule'anga, ‘Inoke Vala ‘a e totongi e pa'anga T$200,000 ki he Minisita Pa'anga he ‘aho 18 ‘Okatopa, 2010.

Ko e faka'eke'eke ‘eni ‘o Mosese Lavemai, ‘e he Potungaue Fakamatala hili ‘a e ouau ni.

Mosese Lavemai: Na'e fai hono foaki ki he ‘Eiki Minisita Pa'anga, ko e totongi e Dividend, ‘a ia ko e Dividend mei he Ma'umafai ki he ngaahi Taulanga. Ko homau fatongia pe kuo ‘asi he Lao, kuopau ke mau totongi atu e ‘inasi koia ki he Pule'anga he ta'u kotoa ‘o fakatatau ki he hili hono ‘Aotita'i, pea na'e kamata mai pe he kamata koee ‘a e Ma'umafai ki he Taulanga ‘o kamata ai hono totongi pea ki'i tu'u mai he ngaahi ta'u.

Na'e ‘iai pe ngaahi me'a ne mau alea ai mo e Pule'anga he na'e ‘iai pe ngaahi mo'ua e Pule'anga kia kimautolu pea fetamate'aki mai he ngaahi ta'u koia. Pea a'u mai koia ki he ta'u ni, pea hu mai koia e kau Talekita fo'ou ‘o nau pehe ‘oku mahu'inga ‘aupito homau fatongia kemau tauhi ‘a e tu'utu'uni koia, pea ‘oku ‘asi pe ia he Lao koee ‘amautolu pea pehe ki he Public Enterprises.

Pea ‘i he mahina kuo'osi ne mau totongi ai ‘a e T$200,000, ‘aia ko e ‘uluaki kamata ia e totongi e Dividend. Pea toe fai e fakataha e kau Talekita he mahina ko eni kuo 'osi pea nau toe loto pe ke totongi au mo e T$200,000, ‘aia ko eni ne mau foaki atu ki he ‘Eiki Minisita Pa'anga. ‘Oku te'eki ai pe ke ‘osi pea ‘e fai ‘emau Poate he mahina katu'u, ko e Poate faka'osi ia e ta'u ni, pea temau sio ai ki he tu'unga koee koeha e toenga koee temau toe sio ki he tu'unga faka-Pa'anga pea kapau ‘e me'a pea temau toki totongi pe he ‘oku faka'amu pe kau Talekita ke hokohoko pehe kae ‘oua ‘e fu'u tuku ke fuoloa.

Ko e ma'u ‘inasi lahi pe ko e Pule'anga ‘oku 100% pea neongo pe ‘emau faka'amu ke fai hano fakalakalaka e ngaahi Uafu, taimi tatau pe ke fakakakato homau fatongia ke totongi e ‘inasi e Shareholders. ‘Aia ‘oku mau tui pe ko ‘emau fengaue'aki koia mo e Pule'anga ‘oku ‘ikai ko ha fu'u ‘inasi lahi fefe mautolu ia, ‘o fakahoa ki he ngaahi Public Enterprises. Ka ko e me'a ‘oku tokanga kiai ‘emau Poate ke fakakakato e obligations koia, ke ta'u pe, pea totongi ‘emau pa'anga.

Ko e tu'utu'uni e ‘emau Lao ke mau totongi e 50% ‘emau tupu, he ‘osi koee ‘emau tupu, fu'ulahi ia he ‘oku matu'aki vaeua'i pe ‘o ‘ave ma'ae Pule'anga ka ‘oku mau feinga lahi ke fai hono tauhi e fatongia koia. Pea ko e ‘uhinga lahi ia ne lele atu ai e kau Talekita ‘o ‘ave ki he ‘Eiki Minisita Pa'anga ‘a e fo'i totongi koia.

KOEHA HO'OMOU MA'U'ANGA PA'ANGA ? TOTONGI PE TAU MAI E NGAAHI VAKA MULI ?
Koia, ko e tau kotoa mai e ngaahi vaka muli katoa pe ki he Uafu Kuini Salote, pea mau tokanga'i pe foki e Uafu ‘i Nuku'alofa pea ‘oku mau charge ai he ta'u, fo'i houa koia ‘oku tau mai ai, pea mo e totongi koee ‘o e uta koloa he'ene tu'uta, ‘aee ‘oku ui ko e wharfage. ‘Aia ko e 80% e Pa'anga ‘oku hu mai mei he Uafu Kuini Salote he tau mai e ngaahi vaka muli, ngaahi vaka uta-koloa, meili sitima pea mo e ngaahi vaka kehe, hange pe ko e tankers (vaka-uta lolo pe kasa) pea ko e manuao, ko e talu pe lele mai mo e ki'i lele faka-Tipilometiki pe, ‘aki pe ngaahi ‘uhinga pe. Pea mo e toenga e ngaahi folauvaka fakalotofonua pe ‘oku tau holo koee ‘i Uafuu, mo e ngaahi vaka hange ko e Pulupaki mo ‘enau ngaahi uta. Ka ko e peseti lahi ‘emau Revenue ko e ha'u mei he Uafu Kuini Salote.

FEFE LEVA PA'ANGA KE FAI'AKI HONO MONOMONO E NGAAHI UAFU. ?
Koia ko ‘ene tu'u koee he taimi ni ‘oku fai e feinga ke sima'i e funga Uafu Kuini Salote ke tokalelei. Ko e ngaue koia he ‘ikai ke lava ia he Pa'anga e Poate he taimi ni, ko e me'a pe fai ko ‘emau kole ha tokoni, pe koe Noo, ka ‘oku lolotonga fai e ngaue ke fa'u ha Proposal ki he World Bank kae hu he Ministry of Transport pea kuo ‘iai pe ‘enau indicate mai ‘e ‘iai e Pa'anga pea mahalo na'a lava ‘ae project koia ‘o fakapa'anga mei ai, pea ‘e kau ia he tokoni lahi.

‘Oku ‘iai pe ngaahi project ‘oku mau lolotonga ngaue kiai, ko hono fakalelei'i e ‘u Maamakamo ‘o mau kamata'aki pe hono fakapa'anga pe ‘e he Poate. Ko e ‘osi atu pe hono fakapuha'uhila fo'ou e Maamakamo pea Solar, kuo ‘alu atu e kau toutai ia ‘o tuku e toutai kae oo ia ‘o to'o mai e ngaahi fu'u puha-‘uhila. Pea kuo fai atu e kole ke tuku hono to'o kae lava ke huu mai e ngaahi vaka ki taulanga he po'uli.

FEFE E NGAUE KI HE UAFU VUNA?
‘Io, kau ia he fo'i ngaue koia ‘e tokoni lahi ‘aupito ki he Tourism, ‘i ha'ane ‘osi. ‘E toe lava e ngaahi Meili-sitima lalahi ange ‘o tau mai kiai. Ko e palopalema foki ka tau mai ia ki he Uafu Kuini Salote ‘oku ‘iai ha vaka ia ‘e tau ai, kuopau ke fe'unuaki. Ka ‘oku tau faka'amu pe koe fo'i project koia ‘e kau he tokoni lahi ‘aupito, tautautefito ki he Takimamata pea ma'u aipe silini ma'ae kakai e fonua.

KO E MV. ‘OTUMOTU ANGA'OFA HE ‘IKAI LAVA IA KE FOLAU KI NIUA ?
‘Ioo, ‘oku fu'u lahi e vaka ia pea ‘oku tuku pe he taimi ni ke fakaa'u ‘ehe ki'i vaka Ajang Subuh kene folaua e vaha'a koia mei Vava'u ki he Ongo Niua. Ko e lolotonga ni ‘oku faka'osi'osi e ngaue e ‘Aotita pea neongo kuo mau ‘osi totongi atu e T$400,000 ki he ‘Eiki Minisita, ka ko'emau ngaahi ngaue kehe ‘e fakatefito pe foki ki he tu'unga e ngaue ‘a e Poate, ‘o kapau ‘e a'u atu kiai ‘e malava pe ‘ikai, pea kole pe ki he Pule'anga ke toe toloi atu ki he ta'u fo'ou. Pea fakamalo atu pe he ma'u e faingamalie ke fakakakato homau fatongia mau faka'amu pe ‘e hokohoko atu, ‘okapau ‘e sai aipe ‘ene tu'u ki he kaha'u. ‘E fiefia e Pule'anga, tautautefito ki ha ha'u ha Pule'anga fo'ou.

NGATA'ANGA.

Hikitatau mo tufaki mei he : Potungaue Fakamatala moe Fetu'utaki, Nuku'alofa, 2010.

Last Updated ( Tuesday, 21 June 2011 22:05 )
 
Page 7 of 13

Who's Online

We have 635 guests online

PUBLIC ENTERPRISES