Home / PRESS RELEASE / Royalty / Me'a 'a e Tama Pilinisi 'i 'Vakataumai'

Me'a 'a e Tama Pilinisi 'i 'Vakataumai'

E-mail Print PDF

8 'Aokosi, 2010

Tapu mo e ‘Afio ‘a e ‘Otua Mafimafi, Tapu mo Pilinisesi Siu'ilikutapu mo e Fale ‘o Tupou. Tapu mo Nopele Fakafanua mo Hou'eiki. Tapu mo e Hou'eiki Minisita e Kalauni, kau Fale Alea. Tapu mo e kau Fakafofonga e Ngaahi Pule'anga Muli. Tapu mo Kula mo Ha'a Matapule. Tapu mo e ‘Eiki Palesiteni mo Ha'a Lotu. Tapu mo e Sea mo e Tokoni e Komiti Pikipiki-hama-kae-Vaevaae-Manava. Tapu mo e ngaahi Famili ‘o e kau Pekia pea tapu mo kimoutolu kotoa ‘oku tau lonuku mai ki Vaka Taumai he ‘aho ni.

Fakafeta'i ki he ‘Otua, ko e fakahoko lelei ‘o e Ouau e ‘aho ni. Ko e kakato ia e fononga mai he ta'u ‘e taha na'e hoko ki he MV. Princess Ashika. ‘I he ta'u kuo'osi na'a ku folau mai ai, he na'e ‘iai e faingamalie keu ngaue fakataha mo e Komiti Pikipiki-Hama-kae -Vaevae-Manava. Na'e lava keu foaki atu ha tokoni mei he Komiti ni ki he ngaahi famili na'e mole 'e nau mo'ui, pea fakahoko ‘eni he Fale Fakammanatu ‘o Kuini Salote.

Ko e taha e ngaahi faka'amu na'e fakahoko mai kiate au mei he Komiti ni, ko e fiema'u ke fokotu'u ha Maka Fakamanatu ‘o e kainga ne pekia. Ko e taimi na'e ‘api'api, pea na'a ku fakahaange ke nau kumi ha feitu'u  ‘e ala tu'u ai e Maka Fakamanatu pea ko au teu fai ‘a e kole ki he feitu'u koia. Na'e lava kakato ‘a e tafa'aki ‘a e Komiti ni.  Na'e fai ‘a e vakai ki he feitu'u ke tu'u ai ‘a e Maka, ko e konga kelekele ia ‘o e Pule'anga. ‘I he talanoa lelei pea mo e Pule'anga na'e mahino mai ai ‘oku ‘iai ‘e nau palani ngaue pea ‘oku nau fiema'u honau kelekele.

Koia, ne pau ke toe fai ha vakai ki ha feitu'u ‘e taha. Ko e fiema'u ke tu'u ‘o hanga ki tahi. Kae pango ‘oku ‘ikai ke ‘iai ha kelekele ia ‘o e Pilinisi Kalauni ‘i Nuku'alofa ni !  Koia ai, na'a ku fekau ‘a Ata ke ‘alu ‘o fai e kum pea ko hono Ola eni,  ko e loto lelei ‘o foaki mai ‘e Nopele Fakafanua ‘a e konga ko'eni ‘i Vaka Taumai ke tu'u ai ‘a e Maka mo e Fakamanatu pea ke ‘oua na'a ngalo si'i kau Pekia.

Ko e fakamatala ki Vaka Taumai ‘i Ono'aho, ko e tu'u'anga ia e Temipale ‘o e Lotumu'a pea mo e Fale Hufanga ‘o e Kau Taula. Ko e Fale hufanga ‘o Makaui, kio e Taula Tevolo ‘o e Tu'i e Ha'a Fakafanua koe Moko Hikuvalu, ‘a ia ko e taha e ngaahi ‘Otua ‘o Ono'aho ‘o Ma'ufanga. Ko e fanga ni foki na'e fa'a tau mai kiai ‘a e ngaahi folau Kalia mei he ‘Otumotu mo e ngaahi fonua kaunga'api.

Na'e toki hoko ‘a Vaka Taumai ko e Mala'e, ‘i he  hili hono fai ai ‘a e ‘uluaki ‘Ulukalala, he ko ‘Ulukalala Ma'ufanga.  Ko ‘Ulukalala Ma'ufanga, ko ‘Ene ‘eiki ko Tuituiohu pea ko ‘ene Fa'ee ko Talau-mo-Te'emoa ko e ‘Ofefine ‘o Luani.  Ko Ha'a Takalaua pe Ha'a Vaea, ‘a Luani mo Fakafanua, ko e Fale ‘Alo ‘o Vaea Tu'i Ha'atakalaua. Na'e toki faka'auha ‘e Taufa'ahau mo e Tautahi ‘a e ngaahi Temipale mo e Fale Hufanga ‘o e ngaahi ‘Otua mu'a, pea tu'utu'uni ke tali ‘a e Lotu faka-Kalisitiane.

Ko Vaka Taumai, ‘oku tatoka ai ‘a e kau Fakafanua, ‘a Fakafanua Lelea-‘a-Fafine ‘o Hala Tukutonga. Fakafanua Pakupaku-‘i-‘Aho-fakasiu. Fakafanua Siaki ‘Apolosi mo Fakafanua Sioeli Fatafehi. Fakafanua Sailosi. Fakafanua Kisione. Fakafanua Kinikinilau pea mo Fakafanua Tutoatasi. Pea  pehe ki he ‘enau ngaahi Fanau mo e Makapuna pea tatoka ai mo e Hou'eiki ‘e ni'ihi, ‘o hange ko Lavaka Fanua'uli pea mo e Fusitu'a na'e pekia he mahaki faka'auha he ta'u 1918.

Ko e faka-e-vaha na'e hoko he 2009 ko e taha pe ia ‘o e ngaahi Fakatamaki na'e hoko ‘i he Mamani, ‘i he fononga atu na'a tau fai he ta'u kuo maliu atu. ‘Oku fakautuutu hono maumau'i ‘o e ‘Atakai, ‘o ha Mamani faka'ofo'ofa. ‘Oku tau fe'ao mo e Peau-lahi ‘o e Tu'utamaki faka-Pa'anga. Ko e hokohoko ‘a e Seini-‘o e- Fetaa'aki,  Faka'auha mo e Mate,  ko e tukufakaholo ‘o e Fakavahavaha'a mo e Ngaue Siokita.

Ka ‘oku ‘ikai ko e Ola ‘o e ngaue he Faingata'a faka-Mamani Lahi mo e Faka-e-vaha na'e hoko,  ke to'o ai ‘e tau ‘Amanaki, ka ‘oku hoko ia koha Faingamalie ke tau Ngaue-fakataha, ‘i he Fakalotolahi mo e Fepoupou'aki ke Langa-hake ‘e tau Mo'ui.  Langa-hake ho tau Famili pea Langa-Hake ho tau Fonua !
Ko e Fakalelei, ‘oku ‘ikai ko ha me'a Faingofua, ka ‘oku malava neongo ‘a e Mamahi mo e Faingata'a'ia. ‘Oku malava ‘i he Ako. Ako mei he Fahalaaki, mo e To-nounou. Malava ‘i he ‘Iloo mo e Mahino, pea lava ‘o Fakamolemole'i.

Ko ‘Ofaa ko e Fu'u Ivi-malohi. Ko e Ivi ‘oku a'u ki he Kakai, a'u ki he Lotoo, pea a'u ‘o Liliu. Ko ‘Ofaa ‘oku Pukepuke Kakai. Ko ‘Ofaa ke Foaki pea ke Mo'ui'aki. ‘Oua ‘e tuku ke nofo ‘a e Taaufehi'a mo e ‘Itaa ‘iate kitautolu. ‘Ikai ke ma'u ai ha Fakalelei pea he ‘ikai ke fai ai ha Langa-hake.

Tau fakafeta'i ki he ‘Otua, ko e fakahoko ‘a e ‘aho ni mo hono Maka Fakamanatu. Ko e fakamanatu ‘o e kakai kuo pekia pea mo e fakamanatu kiate kitautolu ‘oku ‘i heni. Ko e Mo'ui,  ke Nofo Va-lelei ‘a e Tangata mo hono Kaunga'api pea mo e Tangata mo hono ‘Otua. ‘Oku ou fakamalo ki he Komiti mo e Kautaha Melie-mei-Langi,  ‘i hono fakapa'anga mo fakahoko ‘a e ngaue lahi mo lelei,  ke tu'uloa.

Kuou fakamalo ki he ngaahi famili ‘o e kau Pekia,  ‘i he poupou mo e tokoni ki he ngaahi fakamatala mo e taa. ‘Oku ou fakamalo ki he ‘Eiki Palesiteni mo e kau Taki Lotu, kau Hiva mo e kau Ifii ‘i he Ouau faka-Laumalie ‘o e ‘Aho. Pea kuou fakamalo ki he ‘Eiki Ma'utofi'a, ‘a Fakafanua he ‘ene ma'u e Laumalie ‘o e Fakalelei kae ‘inasi e kau Pekia hono Tukufakaholo mo hono Tofi'a ke nau tatoka mo Hou'eiki ‘i Vaka Taumai. Tau Fakalelei pea tau Ngaue fakataha,  ke Langa hake hotau fonua........... Kuou ‘Ofa Lahi Atu.

NGATA'ANGA

Hikitatau moe Fokotu'utu'u 'e he: Potungaue Fakamatala moe Fetu'utaki, Nuku'alofa, 2010.

 

Who's Online

We have 353 guests online

CONSULATES/EMBASSIES

PUBLIC ENTERPRISES