Lea ‘a e Komanita Polisi, Chris Kelly ‘i he Huufi e ‘Api Polisi fo‘ou ‘i Vaini

Monday, 13 September 2010 23:06 MINISTRIES - Police & Fire Services
Print

12 Sepitema, 2010.  Tapu mo e Fakaafe Fakalangilangi, Tevita ‘Unga Tangitau Ma‘afu mo e hoa, Sela Ma‘afu. ‘Eiki Palemia Dr. Feleti Sevele mo e Hou‘eiki Minisita e Kalauni kae‘uma‘a e Fakamaau Lahi le‘ole‘o Mr. Schuster mo e Talafekau Lahi ‘Aositelelia, Dr. Bruce Hunt mo e Talafekau Lahi Nu‘u Sila Jonathan Austin. Tapu foki ki he ‘Amipasitoa Siapani, Mr. Takase mo e Konisela Kolea, Tevita Puloka kae‘uma‘a kau Fakafofonga Fale Alea, ‘Ulu e ngaahi Potungāue, Pilikatia Seniale ‘o e Tau Malu‘i Fonua mo e kau Takilotu, Pule Fakavahe mo e ‘Ofisa Kolo, hoku kaunga Polisi mo e Komiti Pule ‘o e ngāue ni ma‘ae Vahenga Vainī, kau fakaafe kotoa mo e ngaahi famili foki.

Oku ou fiefia mo lau tapuaki ke talitali lelei kimoutolu katoa he ‘aho ni ki hono fakaava ‘o e ‘Api Polisi fo‘ou ma‘ae Vahenga Vasini. ‘Oku faka‘ilonga‘i ai ‘e he ‘aho 8 ko eni ‘o Sepitema 2010 ‘a me‘a fakahisitolia ki he kakai e Vahenga Vaini pea mo e Potungāue Polisi Tonga. Kuo hoko ai ‘a e ‘Api Polisi Vaini koe fuofua ‘apitanga ia kuo langa ‘i he ngaahi Polokalama Tokoni ki hono toe fakalakalaka ‘o e Potungāué ni. Ko e ‘apí ni ‘oku tu‘u ia he konga e tofi‘a ‘o e ‘Eiki ma‘u tofia, Nōpele Ma‘afu kuo ne foaki mai he ‘ofa ke tu‘u ai e ‘api Polisi ni.

Ko e ngaahi kolo ‘oku tu‘u takai ‘i Vaini kuo nau feangai he fa‘a ngāue fakataha mo e Potungāue Polisi he ngaahi ta‘u lahi mo e fepoupou‘aki. Ko hono toe fakalakalaka ‘o e konga kelekelé ni kuo ne fakamahino mai ki he kāinga ‘a e faka‘au ke toe maluange ‘a e nofo ‘a e komiuniti.

Kuo fuoloa ta‘u eni ‘a e ngāue ‘a e Polisi Tonga ‘i Vaini ‘o talu mei he ‘api Polisi ne fakaava he ta‘u 1985. Ko e fale na‘e langa‘aki pe naunau motu‘a pea kaulanga ko e kau Polisi pe mo e ni‘ihi mei ‘api popula , ‘o fakakātoa e fakamole na‘e fe‘unga pe mo e T$8,500. Faka‘amu noa pe na‘e kei lava ha me‘a pehē he taimi ni eh ?

Kuo fe‘unga pe ‘a e tu‘u-ka-ivi mai e motu‘i fale koia mo hono ‘aonga he ngaahi ta‘u pea na‘e mahu‘inga leva hono fakakaukau‘i ke langa ha fale fo‘ou ma‘ae komiuniti, mo hono tu‘u‘anga, kae‘uma‘a e fatongia e kau Polisi mo e ngaahi me‘a ke pukepuke‘aki e fua ‘o e fatongia. Kae me‘a tepuu ko e tauhi e vaa fengāue‘aki mo e kakai e Vahenga ke lelei mo fekoekoe‘i, he ka ‘ikai ke tau ngāue mo e kakai, pea ta koe muna pe ‘etau fai fatongia. Ka te tau malava noa ‘okapau te tau ngaue fakataha mo e kakai foki.

Ko hono ua pe, ko e tu‘u‘anga, ‘a e tu‘u‘anga mo e feitu‘u ‘e tu‘u ai ‘o hangē koe lau ‘a e kau tu‘uaki fakatau kelekele. Kuo hanga ‘e Nōpele Ma‘afu ia ‘o tukumai ‘a e konga kelekele mahu‘inga ko eni ‘oku tu‘u ve‘ehala he vaha‘a ‘o e mala‘e vakapuna mo e kolomu‘a. Pea ‘oku ne tu‘u lotoloto ki he loto kolo ni pea toe tu‘ulotoloto foki he Vahenga ni.

Pea ko hono tolu pe, ko e tu‘u‘anga totonu pe eni mo faingamalie ki he Potungaue Polisi. He ‘e lava pe ‘ehe ‘Api Polisi ni ‘o fataki e ngaahi fatongia ‘o e ‘Ulu‘i ‘Ofisi pe Polisi Lotoloto ‘i ha hoko ha ngaahi fakatamaki fakatu‘upakē. Na‘e finangalo pe Tu‘i mo e Pule‘anga Tongá ke fai hano toe huke mo toe fakakaukaua ange ‘a e to‘o fatongia he tapa e ngaahi feitu‘u ne ‘ikai faingamalie. Ko e langa fale fo‘oú ni ko e konga pe ia ‘o e fo‘i ngāue ‘e 21 ‘oku lolotonga fai ke toe fakaivia‘aki a e ngāue ‘a e Polisi he Pule‘angá ni.

Kuo hū mai ‘a e Pule‘anga ‘Aositelēlia mo Nu‘u Sila ke ngāue fakataha mo Tongá ni, ‘o tolu leva e ngaahi fonua ‘oku nau faka-pa‘anga mo e fale‘i fakatekinikale, tokoni‘i e ako ngāue, fale‘i e ngaahi fakataha pea mo e pule‘i lelei e ngaahi ngāue langa ‘oku fai. ‘Oku hanga ‘e he ngāue ‘o e ‘ahó ni ‘o fakaha mahino mai ‘a e fakalakalaka mo e ola lelei ‘o e Polokalamá ni he ngaahi ‘ahó ni. Kae mahu‘inga ange ki he kakai ‘o Tonga, mo e kāinga Vainī, ‘oku fiema‘u ‘e kinautolu ‘oku tokoni mai ke nau sio pau ki he founga mo e ola lelei, ‘oku faka‘aonga‘i kiai ‘e nau tokoni kotoa pe ki he kakai e ngaahi koló.

‘Oku ‘ikai ke toe faka‘uli‘uli-latai ha me‘a he langa fakalakalaka ko eni e Polisi Tongá. Pea ko e fale fo‘oú ni mo hono ‘ātakai ‘oku fe‘unga ia mo e T$983,442. ; Meimei ko e Taha miliona ia Hou‘eiki kuo toe fakafoki atu he ngāue ma‘ae kakai e kolo ke fakapapau‘i aipe ki he kakai e kolo mo e ngaahi kolo kehe kuo fakalahi e ngāue ‘a e kau Polisi he houa ‘e 24 he ‘aho ‘e fitu he uike, ke mahino ‘oku ‘i heni e kau Polisi ke taliangi kiate kimoutolu ‘i Vaini mo e Vahengá ni.

Kuo mau toe fakatokolahi e kaungāue ‘i Vainí ni mei he toko 7 ke hongofulu pea hiki hake ai mo e tu‘unga Pule mei he Satini ki he ‘Inisipekita. Pea kuo mau fiefia ai ke fakahā kuo hiki hake ai ‘a Satini Nau ke hoko ko e ‘Inisipekita ‘one tokanga‘i ‘a e ‘Api Polisi Vaini pea ko e Vahenga ngāué ni ‘e kei fakamalumalu ia he tataki ‘a e Pule Vahenga, ko ‘Inisipekita Pule Tevita Falevai.

Kuo mau lava eni ‘o ma‘u mai e ngaahi naunau fo‘ou, me‘alele fo‘ou mo e naunau fetu‘utaki faka-Letiō ‘i Vainī mo e ngaahi ngāue ki he Vahenga Hahaké, kau ai mo e Mala‘evakapuna Fua‘amotu mo e tukui kolo atu koia. Kuo fakalakalaka lahi ‘a e Vahenga Hahake pea ko ‘ene kamata eni ke toe lahiange.

Ko e Potungāue Polisi Tonga ‘oku fakamu‘omu‘a ai ‘a e Polokalama akó mo e tataki lelei ke fakapapau‘i aipe kuo mau ngāue‘aonga‘aki ‘a e ngaahi me‘angāué ni. Ko hono toe langa fo‘ou ko eni ‘o e ‘Api Polisi te ne ‘omi e faingamālie lahi ki he fengāue‘aki he loto‘i Potungāue pea pehē foki ki he vaa ‘o e kakai e ngahi koló kae‘uma‘a e uhouhonga e fu‘u kakai he ngahi kolo lalahi, hangē ko eni ‘i Vainí ni.

Ko e konga ‘apí ni ‘oku lahi ‘ānoa pe ke hokoatu ha langa fakalahi, fekau‘aki mo e fiema‘u ‘a e koló. Ko e ‘api Polisí ni ‘oku fakatou-katea hono ‘aonga mo e fatongia. ‘Oku ‘ikai ke toe fakalaulaunoa , kae fa‘u e sino‘i falé ni ke ne matu‘uaki ha fakatamaki fakaenatula lahi ‘e tō mai. Ko hono tu‘u‘anga ‘oku mahu‘inga ia ki he kakai mo e kau ‘a‘ahi foki. Ko kinautolu kotoa pe te nau folau mai ki Tongá ni pea nau fou mai he ‘Api Polisi ni pea ke nau ‘ilo‘i ko e ‘apí ni, ‘e ava houa ‘e 24 he ‘aho kotoa pea ‘aho ‘e 7 he uike pea ke nau ongo‘i fiemalie ai ha‘a nau afe mai he matapā he ‘oku ‘i heni e kau Polisi ke tokoni kiate kinautolu.

Ko e ‘api ni kuo palani fakaonopooni ia ke ne mafeia e fatongia e Polisi pea mo ne tali ha me‘a fakatu‘upakee mo hono ngaahi fiema‘u. ‘E lava pe ke mou mamata tonu ki he lelei ‘o e fale ni ‘i ha‘a mou ‘a‘ahi atu kiai ‘anai. Na‘e fa‘u pe ke faingamalie ‘a e ‘a‘ahi ki loto ‘a e kakai pea ko e ngaue‘anga ni ‘e hoko ia ko e laukau‘anga ia e kau Polisi. Hou‘eiki, ‘oku ou fie fakafofonga‘i atu ‘a e fakamalo lahi ki he‘ Ene ‘Afio mo e Pule‘anga Tonga ki he langi-mama‘o mo hono faka‘ataa ke kamata ‘a hono toe fakaakeake ‘ e Polisi Tonga ke toe longomo‘ui-ange ‘a e fuafatongia pea mo e fakahoko e fatongia koia ki he kakai ‘o e kolo.

Ko e Pule‘anga Tonga, he ‘ene ngāue fakataha mo e Pule‘anga ‘Aositelēlia mo Nu‘u Sila kuo lava ai ke langa e ‘api Polisi fo‘ou ni. Kuo nau fakapa‘anga hono toe fakafo‘ou ‘o e ngaahi me‘a ngāue faka-Polisi ‘i Tongá ni, pea toe fakatupulaki e toe falala mai ‘a e kakai mo toe fakalelei‘i e vaa fengāue‘aki e Potungāue mo e Kakaí. Pea ne ‘ikai ke tau mei a‘usia e tu‘unga ma‘olunga koia ka ne ta‘e‘oua ‘a e ‘etau fetokoni‘aki mo ngāue fakataha !

Ko e mape na‘e taa ia ‘e Paul Ahmed mei he Kautaha Langa Vava‘u, pea ko e ngāue na‘e fua ia ‘e he Aleapau mo e kautaha Fletcher Royco ‘i Tongá ni pe. Ko e Pule ki he langa ko Gary Martin mei he kautaha Fletcher Royco. Ko e kakai ‘o Vaini te nau tauhi e falé ni ko e konga pe honau kolo pea mo honau hisitolia. Ko e kau ‘Ofisa Polisi ‘i Vaini ni mo e kaunga-ngaue he Vahenga fika 2 tenau polepole mo fiefia he me‘a kotoa pe nenau ala tokoni ai.

Ko e kau ‘Ofisa ma‘olunga mo e Fale‘i mei ‘Aositelēlia mo Nu‘u Sila pea pehē ki he poupou kotoa pe ne fai ‘e he kakai kuo mou lava‘i e ngāue lahí ni ‘o tau ikuna noa ai. Pea kuou fiefia ke fie fakahā heni ko e polokalama tokoni tatau pe mo eni ‘e hoko mai, ko hono langa e ‘api Polisi tatau tofu pe mo eni ‘i ‘Ohonua, ‘Eua. Kuo mau tukupaa ki he ngāue faka-Polisi ki he tukuikolo pea ko e ‘ahó ni ‘oku mou mamata tonu ai kihe ola ‘o e ngāue koia !

Fakaafe Fakalangilangi, ‘oku ou fie fakamālō lahi ‘aupito ‘i ho‘o me‘a mai he ‘ahó ni. ‘Oku mau hounga‘ia ‘i ho‘o me‘a mai mo e poupou ho familí ...............MĀLŌ.

Hikitohi ‘e he Potungāue Fakamatala mo Fetu‘utaki, lolotonga e Huufi ‘o e ‘Apitanga Polisi Fo‘ou ‘o Vaini he ‘Aho Pulelulu 11:00 am Sepitema 2010. Ki hono fakaikiiki fetu‘utaki ki he Telefoni: (676) 28-170 pea ‘e ma‘u atu pe foki he peesi website - http://www.mic.gov.to

Last Updated ( Wednesday, 22 June 2011 23:13 )